هوش هیجانی در کودکان

موسسه مادر و کودک مهر من

پرورش هوش هیجانی در کودکان

تعریف هوش هیجانی

منظور از هوش هیجانی چیست و چگونه می شود هوش هیجانی کودکان را افزایش داد؟

 هوش هیجانی که از آن به هوش عاطفی یا هوش اجتماعی نیز یاد می‌شود، عبارت است از شناخت و کنترل عواطف، احساسات، هیجانات درونی خود و دیگران و استفاده‌ی مناسب از این هیجانات برای برقراری ارتباط بهتر با خود و دیگران.
 به‌عبارتی‌دیگر، هوش هیجانی، مجموعه‌ای است از استعدادها و توانایی‌هایی که فرد را قادر می‌سازد تا کنترل احساسات، هیجانات و عواطف شخصی خود را به دست گیرد و ضمن استفاده از منطق در تصمیم‌گیری‌ها، از عواطف خود نیز استفاده کند به‌شرط آن‌که بتواند به‌موقع و به نحوی مطلوب، احساسات خود را مدیریت نماید.
 به‌طورکلی آنچه موجب شناخت احساس خوب و بد در درون ما می‌شود را «هوش هیجانی» می‌نامیم.

کنترل هوش هیجانی در کودکان چگونه صورت می گیرد؟

عصبانی نشو! خشمت را کنترل کن! تو حق نداری داد و فریاد کنی! آنقدر عصبی هستی که هیچ کس دلش نمی خواهد با تو دوست شود! این جمله ها برایتان آشنا نیست؟ شما یا این جملات را زیاد از دیگران در رابطه با خودتان می شنوید یا از این جملات برای سرزنش انسان های اطرافتان استفاده می کنید! از زمان کودکی به ما یاد داده اند برای آن که بچه های خوبی باشیم و دیگران ما را ذوست داشته باشند باید خشممان را کنترل کنیم، کودکان بارها از پدر و مادرهایشان شنیده اند اگر عصبانی باشی و داد و فریاد به راه بیاندازی و بچه بدی باشی هیچ کس تو را دوست ندارد اما کاش پدر مادرها به جای ترساندن بچه ها از ابراز خشم راه های کنترل آن را به فرزندانشان آموزش بدهند.

اهمیت رعایت اصول هوش هیجانی در کودکان

تحقیقات بسیار نشان داده است که کودکانی که در سنین کودکی والدین و مربیان آنها در تربیتشان به اصول هوش هیجانی در کودکان مثل؛ احترام به کودک، همدلی و درک هیجانات کودک پایبند بوده‌اند، در نوجوانی و بزرگسالی عملکرد بسیار مناسب‌تری داشته‌اند و در برابر فشارهای زندگی مقاومت بهتری داشته‌اند.

هوش هیجانی و ابراز کردن مناسب احساسات به کاهش مشکلات رفتاری منتج می‌شود و نهایتاً به پذیرش بیشتر دیگران منتهی می‌شود. کودکانی که هیجانات منفی خود را به شکل غیرقابل کنترلی همچون فحش دادن یا ناسزا گفتن ابراز می‌کنند، واکنش‌های منفی دیگران را نسبت به خود برمی‌انگیزاند. این واکنش منفی باعث می‌شود خود ارزشمندی کودکان و توانمندی‌های یادگیری آنان کاهش یابد. در مقابل این جریان، کودکانی که در برخورد با هیجانات روش مناسبی را در پیش گیرند، واکنش مثبتی از دیگران دریافت می‌کنند و بدین سان ظرفیت یادگیری آنها افزایش می‌یابد و احساس خود ارزشمندی بیشتری می‌کنند.

برنامه‌های هوش هیجانی به کودکان کمک می‌کند تا نقش‌هایشان را در زندگی بهتر انجام دهند. هوش هیجانی به سلامت روابط با سایر افراد منتهی می‌شود. این امر که کودک قادر باشد از زاویه دید دیگران به دنیا نگاه کند، باعث افزایش تحمل و پذیرش تفاوت‌ها می‌شود.

چگونه کودکانی باهوش هیجانی بالا پرورش دهیم؟

به کودک آموزش دهید که احساسات خود را بشناسد و آن‌ها را نام‌گذاری کند. به‌عنوان نمونه بتواند بیان کند که اکنون چه حالی دارد؛ عصبانی است، شاد است، ناراحت است و … تصویر حالت‌های مختلف هم چون خشم، غم، شادی، گریه، تعجب و … را روی کاغذ بکشید و به کودک توضیح دهید.

– برای احساسات کودک، ارزش قائل شوید. به او بیاموزید که صادقانه، هیجانات و احساسات خود را بروز دهد و او را مجبور به سرکوب احساسات منفی‌اش نکنید، بلکه طریقه‌ی درست بروز آن‌ها را آموزش دهید.

 – ایجاد محیط امن عاطفی که کودک بتواند به‌راحتی احساساتش را بیان کند، ضروری ست. 

– به‌جای نام‌گذاری روی فرزندان، با صفات گوناگون چون خجالتی، ترسو، بی‌دست‌وپا و … احساسات آنان را نام‌گذاری کنید، مانند: «من فکر می‌کنم که تو احساس خجالت یا ترس می‌کنی.»

– اشتباهات و عذرخواهی کودک را بپذیرید.

 با کودک در تمام شرایط، همدلی داشته باشید. سعی کنید خود را به‌جای او قرار دهید و احساساتش را به‌جای انکار، تأیید کنید. به‌عنوان نمونه اگر نتوانست کاری را به‌درستی انجام دهد، به او بگویید طبیعی ست و شما هم که هم سن او بودید و یا تمام کودکان هم سن او، همین مشکلات را داشته و دارند و چگونگی یافتن راه‌حل را به او آموزش دهید.

–  مهارت‌های اجتماعی و ارتباطات را به کودک آموزش دهید.

– به کودک کمک کنید تا دیگران، روابطی صمیمانه همراه باادب، برقرار نماید.

– نحوه‌ی برخورد با مشکلات و حل آن‌ها را در موقعیت‌های مختلف، به کودک آموزش دهید.

– بهترین معلم کودک، رفتار والدین است نه گفتار آنان، بنابراین از کلمات و جملات نامناسب برای بروز احساساتتان استفاده نکنید، بیش‌ازحد، از کودک انتقاد نکنید تا اعتمادبه‌نفسش را از دست ندهد و در موقعیت‌های پراسترس، مهارت‌های تسلط بر هیجانات را به کار ببرد.

دوره آموزشی رشد و تاب‌آوری در بحران

برای استفاده از تخفیف10 درصدی
دوره تعاملی و تمرین محور
و دریافت هدیه رایگان:
2 جلسه کوچینگ + سورپرایز
فقط تا پایان خرداد ماه فرصت دارید…

بعضی آموزش ها که برای بالا بردن هوش هیجانی کودک مفیدند:

تلاش کنید کودک حالت های هیجانی انسان را بشناسد:​

غم، شادی، عصبانیت، ترس، حسادت، هیجان زدگی و آرامش. تصویری از یک سر بدون چشم و ابرو و دماغ و دهن بکشید و کاغذ را در اختیار کودک قرار دهید. موقعیتی را بازسازی کنید و اجازه دهید کودک هیجان مناسب در آن موقعیت را تشخیص دهد. مثلاً: این آدم در مدرسه نمره ی خوب گرفته و تشویق شده فکر می کنی چه احساسی داره؟ وقتی کودک احساس خوشحالی را تشخیص داد از او بخواهید اجزای صورت را متناسب با هیجان ترسیم کند و در همان حین از او بخواهید حالت خوشحالی را با اجزای صورت خود نیز نشان دهد.

جملات ناتمام بسازید و از کودک بخواهید آن را کامل کند:

مثلا من خیلی …… شدم که با دوستم بازی کردم. 

خود کنترلی و کنترل خشم در برابر دیگران را به کودک آموزش دهید:

با بازی و نمایش موقعیت هایی را خلق کنید و از کودک نوع درست برخورد را بپرسید و از جمله بهتر میشد اگر … استفاده کنید. 

مقابله با خشم دیگران را به کودک آموزش دهید:

داستانی مرتبط با موضوع را برای کودک تعریف کنید و بعد از آن سوال هایی را مطرح کنید. هدف از طرح داستان این است که کودک بتواند رفتار عمدی و غیرعمدی را ارزیابی کند و درک دیگران هنگام خشمگین شدن را بیاموزد.

نتیجه:

هوش هیجانی با آموزش مهارت های اجتماعی قابل ارتقا است و میتوان با آموزش آن از بسیاری از مسایل و معضلات دوران نوجوانی و بزرگسالی جلوگیری کرد.

بازی های هوش هیجانی

۱- بازی هوش هیجانی شاید…

بازی «شاید…» یک بازی مناسب برای افزایش هوش هیجانی است که انجام آن نیز بسیار ساده میباشد.

این بازی میتواند به آنها یاری برساند تا احساسات مختلف را درک کنند.

بهتر است این بازی را در پارک یا یک مکان شلوغ انجام دهید.

زمانی که شخصی را ناراحت یا عصبانی میبینید، سعی کنید به صورت گروهی یا خانوادگی به همراه کودکان،

هر کس دلیل ناراحتی آن شخص را حدس بزند.

این حدس با واژه «شاید» شروع میشود. « شاید دیر کرده است، شاید گم شده است، شاید با دوستش دعوا کرده و … .

در این بازی تقویت هوش هیجانی از طریق بیان احساسات مختلف صورت میگیرد.

۲- بازی قدیمی اتل متل توتوله

این بازی بار احساسی قدرتمندی دارد بهتر است این بازی با چند کودک انجام شود.

در بازی اتل متل توتوله، کودکان پاهای خود را دراز کرده و هر مصراعی که خوانده میشود یک ضربه با دست روی یک پا زده میشود.

پایی که شعر روی آن تمام میشود، باید جمع شود . این شعر تا جمع شدن تمام پاها ادامه مییابد.

در این بازی تقویت هوش هیجانی از طریق کنترل هیجان و بروز احساسات مختلف صورت میگیرد.

۳- بازی هوش هیجانی رسم خط

روی یک تابلو یا وایت برد یا صفحه کاغذ، خطوط صاف یا مارپیچی میکشید، بعد به کودکان میگویید که چشمانش را ببندند.

در مرحله بعد به آنها میگویید که با بستن چشمان خود، خطی که شما میگویید را ترسیم کنند، بدون اینکه دست خود را از روی صفحه بردارند.

اول خط صاف، بعد خط بسته، خط زیگزاگ، خط مارپیچ و … دوباره تکرار خط ها.

در این بازی هم میتوان به تقویت هوش فکری، هم هوش هیجانی کودکان کمک کرد.

تقویت هوش هیجانی در این بازی  از طریق بروز احساسات مختلف و تحریک حس کنجکاوی کودک صورت میگیرد.

معرفی کتاب

کتاب پرورش هوش هیجانی

کتاب پرورش هوش هیجانی اثر کریستین وایلدینگ است. پس از خواندن این کتاب، درک شما از هوش هیجانی افزایش می‌یابد و درمی‌یابید که هوش هیجانی چگونه زندگی شادتری را برای شما به ارمغان خواهد آورد! فردی که هوش هیجانی دارد، می‌داند چگونه از آن استفاده کند و تمام مهارت‌هایی را که برای رشد و تعالی بیشتری نیاز دارد، در اختیار خواهد داشت.

دیدگاه‌ خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *